سيستان يا شهرستان زابل از شمال و شرق با كشور افغانستان هم مرز است و از جنوب به زاهدان، از مغرب و شمال غرب به دشت لوت و شهرستان بيرجند منتهي مي‌شود

اين سرزمين زادگاه بزرگاني همچون رستم، يعقوب ليث صفاري نخستين شهريار ايران پس از اسلام، فرخي سيستاني شاعر شهير، ابوسعيد سجزي رياضيدان و منجم مشهور سده چهارم و رابعه بنت كعب قزداري نخستين بانوي شاعره پارسي گوي نيز بوده است

اين سرزمين كه در گذشته دور داراي تمدن فرهنگي بسيار شكوفا بود بخاطر موقعيت اقليمي مركز ارتباطات تمدنهاي ماوراالنهرين، بين‌النهرين و هند و چين نيز به شمار مي‌رفت

سيستان از منظر تاريخي، طبيعي و انساني در زمره مناطق بكري است كه آثار فرهنگي و تاريخي ناشناخته بسياري را در خود جاي داده است

وجود رود هيرمند، خاك حاصلخيز و امكانات طبيعي و خدادادي موجب شكل‌گيري مدنيت و شهرنشيني كهن در منطقه دلتاي هيرمند شده است.

صدها اثر باستاني موجود كه آشكار و يا مدفون شده در زير شنها است همه حكايت از اين نكته دارد كه اين مكانها با تغيير مسير هيرمند جابه‌جا شده اند

اين سرزمين همچنين پل ارتباطي آسياي غربي با مناطق هند و چين و مسير كاروانهاي تجاري و لشگركشيهاي برخي از سرداران بزرگ تاريخ بوده است

در ‪ ۵۵‬كيلومتري زابل و حاشيه جاده زابل زاهدان سلسله تپه‌هايي نظر هر مسافر و رهگذري را به خود جلب مي‌كند

اين تپه‌ها مكاني باستاني به نام "شهرسوخته" با ‪ ۱۵۰‬هكتار وسعت و پنج هزار سال قدمت را در خود جاي داده‌اند كه به عنوان بزرگترين محل استقرار شهرنشيني در نيمه شرق فلات ايران در دوران باستان مطرح است

در اين شهر كه از بخشهاي مسكوني شرقي، بناهاي يادماني، گورستان و بخش صنعتي تشكيل شده تاكنون ‪ ۹‬فصل كاوش صورت گرفته و اطلاعاتي از شيوه زندگي مردم در هزاران سال پيش نمايان شده است

شهرسوخته تاكنون دوبار در ‪ ۲۷۰۰‬و ‪ ۲۴۰۰‬قبل از ميلاد به دلايلي دچار حريق شده است. البته نام فعلي آن قدمتي ‪ ۱۵۰‬ساله دارد زيرا هنوز از نام و يا نامهاي باستاني اطلاعي در دست نيست

باستانشناسان داخلي و خارجي تاكنون توانسته‌اند برخي رازهاي نهفته را از نحوه سكونت مردمان پنج هزار سال قبل در محوطه‌اي كه معلوم نيست آن زمان چه نام داشت كشف كنند.

آثار بدست آمده از فصول مختلف كاوش در شهر سوخته وجود علوم و صنايع مختلف را در اين مكان به اثبات رسانده است

علم رياضيات با كشف يك خطكش از چوب آبنوس با دقت نيم ميليمتر، صنعت جواهرسازي، انواع بازي‌هاي فكري، فعاليتهاي پزشكي با انجام نخستين عمل جراحي مغز و سزارين، دامداري و نيز وجود نخستين انيميشن جهان نمونه‌اي از كشفيات باستانشناسان در شهر پنج هزار ساله سوخته زابل است

زاهدان كهنه، دهانه غلامان، كوه‌خواجه، درياچه هامون، چاه نيمه و مجتمع تحقيقي تفريحي دانشگاه زابل از ديگر مكانهاي ديدني و جذاب براي تفرج مسافران نوروزي در منطقه سيستان است

"كوه‌خواجه" اثري منحصربفرد از دوره اشكانيان است با ‪ ۹۰۰‬متر ارتفاع در جنوب غرب زابل خودنمايي مي‌كند

اين مكان از زواياي تاريخي و باستانشناسي، ارزشهاي معماري و زيبايي داراي اهميت و قابل بررسي است.

"دهانه غلامان" تنها شهر برجاي مانده از دوره پادشاهي هخامنشيان در سيستان است

محوطه باستاني دهانه غلامان در دو كيلومتري روستاي قلعه‌نو شهرستان زهك بر روي تراسي به طول تقريبي چهار تا پنج كيلومتر قرار دارد

در اين محوطه آثار بسيار زيادي از دوره‌هاي مختلف تاريخي وجود دارد

"چاه‌نيمه‌ها" يا گودالهاي طبيعي ذخيره آب بخش ديگري از جاذبه‌هاي سيستان هستند كه در ‪ ۳۵‬كيلومتري زابل و در شهرستان زهك واقع شده‌اند

وجود سه گودال طبيعي به نام چاه‌نيمه‌هاي ضمن اهميت ويژه‌اي كه در تامين آب آشاميدني ساكنان دشت سيستان و بخشي از زاهدان دارد از منظر طبيعي هم جلوه زيبايي را براي بازديدكنندگان بوجود آورده است

تلاش دانشگاه زابل در كنار اين گودالها باعث شده تا بزرگترين مركز تحقيقي و تفريحي جنوب شرق كشور در اين محل با نام مجتمع تحقيقي و تفريحي "بقيه‌الله‌اعظم" ايجاد شود.

توليد و پرورش گياهان زينتي و دارويي، نخيلات، مزرعه پرورش شترمرغ، طرح توليد محصولات گلخانه‌اي، طرح تغيير الگوي كشت متناسب با آب توسط آبياري تحت فشار، باغ گياهشناسي، طرح توليد قارچ خوراكي، باغ وحش و موزه تاريخ طبيعي از ديدنيهاي اين مجتمع هستند

و "درياچه هامون" بخش اعظم زيبايي سيستان را در خود جاي داده است

اين درياچه با پنج هزار و ‪ ۷۰۰‬كيلومتر مربع وسعت شمال و غرب زابل را فرا گرفته و از سه بخش با نامهاي صابوري، پوزك و هامون هيرمند تشكيل شده است

سالانه ‪ ۳۰۰‬هزار انواع پرنده شامل مرغابي سانان، پليكان، فلامينگو، حواصيل و اكرت از مناطق شمال سيبري، سيستان و درياچه هامون را با توجه به شرايط اقليمي مناسب براي زاد و ولد انتخاب و به اين سامان مهاجرت مي كنند

بيش از ‪ ۱۰۰‬گونه جانوري از جمله گراز، گربه وحشي و روباه نيز حواشي اين درياچه زيست مي‌كنند.

البته طي سالهاي اخير قطع جريان آب هيرمند به مرز ايران، كمبود نزولات آسماني خشكيدن بخشي از هامون، خشكسالي و استمرار آن باعث شد تا مهاجرت پرندگان به اين درياچه كاهش يابد

پرواز پرندگان در سطح آسمان درياچه هامون و زيست انواع جانوران و نسيم وزش بادهاي موسمي ‪ ۱۲۰‬روزه چشم‌انداز زيبا و بديعي را در اين منطقه بوجود آورده است كه هيچگاه از ياد نمي‌رود

آداب و فرهنگ و سوغاتيهاي سيستانيها نيز جالب توجه است

برپايي جشنهاي مختلف با آيين سنتي رقص شمشير، كلوچه خرمايي، لندو، و نوع پوشاك سنتي سيستان بسيار جالب توجه مي‌باشد

لنگوته، كلاه، تريزه تومون، پوشاك مردان و پتي و چادر و شلوار زنان سيستاني كه از پارچه دست باف به نام جاوند و چهارخانه مي‌باشد پوشاك مردمان اين سرزمين را شامل مي‌شوند

رييس اداره ميراث فرهنگي و گردشگري زابل مي‌گويد: هم‌اكنون ‪ ۱۰‬پايگاه ثابت و سيار اين اداره آماده خدمات رساني به مسافران نوروزي هستند

محمدعلي ابراهيمي افزود: اين گروهها عمدتا در اماكن باستاني و ديدني زابل از جمله كوه‌خواجه، شهرسوخته، دهانه‌غلامان و مجتمع تحقيقي و تفريحي دانشگاه در كنار چاه‌نيمه‌ها مستقر مي‌شوند

وي گفت: مسافران نوروزي مي‌توانند ضمن بهره‌گيري از توضيحات كارشناسان ميراث فرهنگي مستقر در اين پايگاهها بروشورهايي در مورد مناطق باستاني سيستان دريافت كنند

او برپايي نمايشگاه موقت در شهرسوخته از آخرين يافته‌هاي باستانشناسي و فروش برخي محصولات فرهنگي، سوغات و صنايع دستي را از ديگر برنامه‌هاي نوروزي ذكر كرد

وي گفت: "جشن گندم" يكي از آيينهاي سنتي ديرين در سيستان نيز در اين ايام در كوه‌خواجه برگزار مي‌شود

مدير پژوهشكده بين‌المللي شهرسوخته زابل هم گفت: طي تعطيلات نوروز امكانات مختلفي از جمله اسكان براي بازديدكنندگان فراهم شده است

عليرضا خسروي همچنين بازديد مسافران نوروزي از بخشهاي مختلف شهر سوخته را طي پارسال بسيار خوب توصيف كرد

مركز شهرستان ‪ ۴۰۰‬هزار نفري زابل يا همان منطقه سيستان در ‪ ۲۰۵‬كيلومتري شمال شرق زاهدان واقع است

http://www.irna.ir/fa/news/view/menu-155/8412237491083453.htm

---------------------------------------------------------------------------------

لينکهاي مرتبط